مشخصات کلی رشته پرستاری

   
1- تعریف رشته و مقطع تحصیلی

پرستاری رشته ای مستقل و شاخه ای از علوم پزشکی است که دانش آموختگان آن به عنوان عضوی از تیم سلامت در عرصه های مختلف مربوطه به ارائه خدمات بهداشتی ، آموزشی ، پژوهشی ، مشاوره ای ، پیشگیری ، مدیریتی و حمایتی مراقبت های درمانی و توانبخشی می پردازند دوره کارشناسی پیوسته پرستاری اولین مقطع تحصیلی رشته پرستار است که برنامه آن براساس ضوابط علمی و ارزش های اسلامی تهیه وتدوین شده است آموزش پرستاری در سطح کارشناسی زمینه ساز تربیت پرستار حرفه ای است که به عنوان یک پرستار عمومی بتواند بررسی و شناخت وضعیت سلامت ارائه خدمات و هماهنگی مراقبت ها را در عرصه های مختلف به فرد، خانواده و جامعه عهده دار شود .

2- تاریخچه رشته و پیشرفت های جدید

پرستاری از مدد جویان در فطرت و نهاد هر انسانی وجود دارد . رهبران الهی نیز همواره به عنوان الگو به امر پرستاری به عنوان کار نیک مبادرت می ورزیدند و در همین راستا است که پیامبر اکرم (ص) یک شبانه روز پرستاری از بیمار را محشور شدن با حضرت ابراهیم (ع) در روز قیامت می داند .
پرستاری علمی درایران در سال 1294 با گشایش اولین آزمایشگاه پرستاری در شهر ارومیه توسط ملغین مذهبی آغاز گردید در سال 1295 آموزشگاه دیگری در تبریز با پذیرش داوطلیان دارای مدرک سوم متوسطه و به صورت دوره سه ساله به تربیت پرستار مبادرت نمود در سال های 1320 تا 1338 به ترتیب آموزشگاه های پرستاری شرکت نفت آبادان (1320) ، هلال احمر و همدان (1327) ، تهران (1328) ، نمازی شیراز ( 1333) و جرجانی مشهد (1338) تاسیس شدند از شرایط پذیرش برخی از آموزشگاه ها داشتن مدرک دیپلم کامل متوسطه بود .
در سال 1337 طبق شناسنامه آموزشگاه های پرستاری مصوب شورای های فرهنگ مقرر گردید پذیرش داوطلبان کلیه آموزشگاه ها با مدرک کامل متوسطه دوره تحصیل سه سال و ارزش آن معادل لیسانس پرستاری محسوب گردد برنامه تحصیلی مدارس عالی پرستاری با رعایت معیارهای شورای بین المللی پرستاران و سازمان بهداشت جهانی تنظیم و به تصویب شورای عالی فرهنگ رسید . در این برنامه علاوه بر دروس اختصاص و فنی دروس علوم رفتاری و اجتماعی نیز گنجانده شد .
در سال 1344 اولین دوره آموزش چهار ساله پرستاری با تاسیس انیسیتو عالی پرستاری فیروزگر آغاز گردید به دنبال آن فارغ التحصیلان سایر آموزشگاه ها به منظور کسب مدرک لیسانس دوره تکمیلی لیسانس را طی نمودند به طوری که در سال 1354 با تصویب دوره لیسانس پرستاری در وزارت علوم کلیه مراکز آموزش عالی پرستاری موظف به ارائه دوره چهار ساله با برنامه متمرکز گردیدند
در سال 1359 با تشکیل شاخه پرستاری ستاد انقلاب فرهنگی برنامه ریزی متمرکز پرستاری توسط این شاخه با استفاده از نظرات صاحبنظران پرستاری صورت گرفت با تشکیل وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی ، در سال 1365 و ایجاد دانشکده های پرستاری و مامایی ، کیفیت آموزش پرستاری توسعه فراوان یافت به گونه ای که ازسال 1365 آموز ش پرستاری در جهت فلسفه جامعه گرا ، جامعه نگر و جامع نگر گام های موصری برداشته است در سال 1373 برنامه کارشناسی رشته پرستاری د رراستای آموزشی جامعه نگر تدوین و در سال 1374 برنامه به تصویب شورای عالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی رسید پس از تشکیل شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی دروزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی این برنامه تحت نظارت کامل وزارت متبوع قرار گرفت .

3- فلسفه ( Philosophy) ارزش و باورها :

ما اعتقاد داریم :
- پرستاری جزء لاینفک تیم سلامتی است فرهنگ اسلامی ، معنویت و رعایت اصول اخلاقی در همه ابعاد مورد تاکید ما است و باید ضمن تامین نیازهای فراگیرندگان ، زمینه رشد معنویت در آنها فراهم گردد .
- انسان خلیفه و جانشین خداوند در زمین است او دارای جسم ، روح ، هوش و اختیار است و می تواند در تصمیم گیری های مربوط به تامین نیازهای سلامتی خود مشارکت نماید . لذا حق حیات ، سلامت و تصمیم گیری برای او محفوظ است .
- انسان به دلیل نیروی تفکر و تعقل موجودی توانمند است عدالتخواهی و یادگیری مستمر برای زندگی اجتماعی مطلوب از ویژگی های اوست .
- هر فرد کلیتی واحد است که به عنوان عضوی از جامعه دارای حقوق ومسئولیت های خاصی می باشد
- هر فرد با محیط خود تعامل دارد که این محیط آمیزه ای از عوامل اجتماعی ، فرهنگی است که زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می دهد این محیط زمینه رشد وتعالی فرد ، ظهور نیازهای سلامتی ونیاز به مراقبت های پرستاری را فراهم می سازد
- سلامت حالتی پویا و متاثر از عوامل درونی و بیرونی است سلامت گویای ویژگی های و رفتارهای فرد است و محصول تعاملات فردی ، گروهی و محیطی می باشد
- پرستاران وظیفه تامین حفظ و ارتقاء سلامت افراد جامعه را بر عهده دارند واین مهم با تکیه بردانش روز و توجه به نیازهای جامعه و شرایط جغرافیایی ، اقلیمی قابل دستیابی است کاربرد علم و هنر پرستاری در گرو کسب مهارت های شناختی و عاطفی و روانی حرکتی است که از طریق آموزش کاربرد علوم مختلف ( روانشناسی ، جامعه شناسی ، فیزیک ) میسر میگردد .
- آموزش فرآیندهای دو جانبه است که بر تعامل یاد دهنده و یاد گیرنده در جهت دستیابی به اهداف آموزش استوار است
- آموزش پرستاری باید در جهت رشد فردی و آماده سازی دانشجویان برای یادگیری مادام العمر و تکامل حرفه ای ارائه شود
- آموزش پرستاری با تاکید بر ارتقای توانایی کاربرد تفکر انتقادی در مشکل گشایی و تصمیم گیری استوار است
- تاکید بر شرایط اقلیمی و زلزله خیز بودن کشور از موارد ضروری آموزش پرستاری است
- تاکید بر ارزش های اخلاقی ، معنوی ، حرفهای و قانونی از اجزاء ضروری آموزش پرستاری به شمار می آید .
- روش آموزشی باید متنوع بوده و براساس نیازها ، توانایی ها و تجربیات قبلی فراگیرندگان باشد و با در نظر گرفتن استانداردهای ملی ، منطقه ای و بین المللی براساس تجربیات گذشته ، نیازهای حال و آینده ارائه شود .
کاربرد فرایند پرستاری از اصول ارائه خدمات پرستاری است وتاکید برآن دربرنامه آموزشی از ضروریت است.
-ارائه خدمات پرستاری جامع نگر مقرون به صرفه واثر بخش است.
-خدمات پرستاری درمشارکت با تیم سلامت دربهبود کیفیت زندگی مدد جویان موثر است.
-بهبودخدمات پرستاری درعرصه مبتنی بربه کارگیری نتایج تحقیقات است لذا توجه به تحقیقات در آموزش دانشجویان ضروری است.
-مشارکت درارزشیابی وارتقاء استانداردهای حرفه ای از وظایف پرستاران است.

4-رسالت(Mission)

رسالت آموزش پرستاری درمقطع کارشناسی تربیت نیروی اسنانی آگاه ، متعهد ، خبره وکارآمدی است که با کسب توانایی های حرفه ای وبهره مندی از دانش روز خدمات مورد نیاز بهداشتی ، مراقبتی و توانبخشی مقرون به صرفه را دربالاترین سطح استاندارد جهت تامین ، حفظ وارتقاء سطح سلامت جامعه بتواند ارائه دهد. این مهم از طریق آموزش پژوهش وتوسعه دانش پرستاری میسر می باشد.

5- دورنما (Vision)

براساس این برنامه آموزشی در ده سال آینده همگام با دنیای درحال تغییرفراگیرندگان این رشته طبق استانداردهای منطقه ای جهانی آموزش خواهد دید،دانش آموختگان این رشته جایگاه خود را درعرصه های مختلف ارائه خدمات درکلیه سطوح پیشگیری مشخص وتثبیت خواهند نمود درسطح ملی پست ها را اشغال نموده خدمات اثر بخش ومقرون به صرفه درجهت اعتلای سطح سلامت جامعه وبهبود کیفیت زندگی مددجویان ارائه خواهد داد ودرسطح منطقه ای وبین المللی مطرح خواهند بود.

6-هدف کلی (Aims)

هدف کلی آموزش پرستاری درمقطع کارشناسی ، تربیت افرادی است که قادر باشند به عنوان عضوی از تیم سلامت به ارائه خدمات مراقبتی وبهداشتی ، آموزشی ، پژوهشی ، مشاوره ای ، مدیریتی وحمایتی وتوانبخشی جهت تامین ، حفظ وارتقاء سلامت فرد، خانواده وجامعه بپردازند.

7-نقش های (Role definitions) دانش آموختگان رشته پرستاری درنظام سلامت

نقش های دانش آموختگان شامل: نقش مراقبتی وبهداشتی، آموزشی ، پژوهشی ، مشاوره ای ، مدیریتی وحمایتی، وتوانبخشی می باشد.

8-وظایف حرفه ای دانش آموختگان (Task analysis)

وظایف حرفه ای دانش آموختگان با توجه به نقش های مراقبتی وبهداشتی ، آموزشی ، پژوهشی ،مشاوره ای ، مدیریتی وحمایتی ، وتوانبخشی عبارتند از:

وظایف مراقبتی وبهداشتی:

-طرح وبرنامه ریزی مراقبت از بیماران براساس فرآیند پرستاری وتوجه به نتایج حاصل از کاربرد آنها
-ارائه مراقبت های پرستاری دربخش های ویژه (ICU،CCU،دیالیز) وعمومی
-همکاری باسایر اعضاء تیم سلامت درسطوح مختلف پیشگیری

وظایف آموزشی:

-آموزش نکات بهداشتی ومراقبتی به فرد، خانواده ،جامعه
-طراحی برنامه آموزش به مددجو،افراد تحت سرپرستی وخانواده ها درسطوح مختلف پیشگیری متناسب بانقش ها و وظایف حرفه ای
-اجرای برنامه آموزش به مددجو، افراد تحت سرپرستی وخانواده ها درسطوح مختلف پیشگیری

وظایف پژوهشی:

-مشارکت وهمکاری با نظام سلامت درانجام پژوهش درزمینه های مختلف مربوط به حرفه
-بررسی وشناخت نیازهای مراقبتی ، آموزشی ومشاوره ای وبهداشتی فرد، خانواده وجامعه از طریق همکاری اقدامات پژوهشی
-همکاری باسایر اعضاء تیم سلامت درجهت انتشار به کارگیری نتایج پژوهش

وظایف مشاوره ای :

- برقراری ارتباط حرفه ای با مددجویان ، مدددجویان و خانواده ها به منظور کمک به رفع مشکلات بهداشتی درمانی آن ها
- مشاوره و راهنمایی و هدایت مددجویان و خانواده ها د رجهت بررسی مسکلات و رفع آن ها
-هماهنگی و برقراری ارتباط با تیم های مراقبت های اولیه بهداشتی و سایر اعضاء گروه بهداشتی

وظایف مدیریتی و حمایتی :

- برنامه ریزی برای کارکنان پرستاری در عرصه های خدمات
- بررسی و شناسایی مشکلات مربوط به پرستاری
- تحلیل اطلاعات حاصل از بررسی و شناخت انجام شده و تعیین نیازها
- همکاری در تدوین و طراحی برنامه براساس فلسفه ، رسالت ، اهداف عرصه کار و استاندارهای مراقبتی
- همکاری در اجرای برنامه تنظیمی به منظور دستیابی به اهداف تعیین شده
- سازمان دهی در عرصه ارائه خدمات و ایجاد هماهنگی د رنقش ها و فعالیت های گروه پرستاری ، با توجه به تجربیات و معلومات هر یک از اعضاء گروه
- همکاری در زمینه برآورد هزینه در واحدهای مربوطه
- نظارت و ارزیابی فعالیت های انجام شده توسط گروه پرستاری ونتایج حاصل از آن
¬- نظارت و ارزیابی میزان دستیابی به اهداف مدیریتی و حمایتی

وظایف توانبخشی :

نقش توانبخشی پرستار ، به کارگیری علم و هنر به منظور ارتقاء عمل کرد سازگارانه مددجو در ابعاد جسمی – حرکتی ، روانی – اجتماعی و اخلاقی با وظایف زیر می باشد :
- آموزش فعالیت های روز مره زندگی بر حسب توانایی مددجو
- فراهم کردن محیطی مناسب جهت بیان احساسات و نگرانی های مددجو و خانواده
- حمایت و تشویق مددجو و خانواده د ربرنامه هاب مراقبتی
- کمک به مددجو و خانواده در تطابق با تغییرات ایجاد شده ناشی از موقعیت خاص مدجو
- هماهنگی و همکاری با سایر اعضاء تیم سلامت و توانبخشی
¬- کمک به مددجویان در جهت استفاده از حداقل توانمندیهای خود به منظور خود کفایی و کسب استقلال

9- استراتژی های اجرایی برنامه

جهت نیل به اهداف آموزش پرستاری راهبردهای ذیل لازم است به کار گرفته شوند :
- به کارگیری تفکر خلاق ، انتقادی و روش تحقیق در آموزش پرستاری
- تنظیم اهداف براساس اهداف آموزش پرستاری جامعه نگر
- تنظیم و ارائه برنامه های آموزش منطبق با نیازهای ملی و محلی و امکانات موجود
- تاکید بر پیشگیری و ارتقاء سطح سلامت فرد ، خانواده و جامعه در تدوین اهداف آموزش
- طراحی برنامه آموزش مبتنی بر نقش ها و وظایف حرفه ای
- ارائه برنامه های آموزشی به صورت تلفیقی از معلم محوری و دانشجو محوری
- توجه به روش ها و فنون جدید آموزشی با تاکید بر تفکر خلاق و حل مشکل
- آموزش و تقویت مهارت های بالینی دانشجو از طریق ارائه الگوهای عملی مراقبتی
- آموزش دانشجو در جهت تقویت خودآموزی و یادگیری مستمر

10- شرایط و نحوه پذیرش دانشجو

- به صورت متمرکز و از طریق آزمون سراسری می باشد

11- رشته های مشابه در داخل کشور

رشته مشابه پرستاری در ایران وجود ندارد

12- رشته های مشابه در خارج از کشور

سابقه پرستاری علمی در خارج از کشور را می توان به قرن 19 نسبت داد از آن پس کارشناسی پرستاری در بسیاری از کشورها از جملع استرالیا ، کانادا ، آمریکا ، فیلیپین ، تایلند ایجاد شد .